Politieke beslissingen worden niet geïsoleerd genomen.
Elke maatregel concurreert met vele andere - voor budget, middelen, tijd, politieke aandacht en sociale acceptatie.
Wat op papier één enkele beslissing lijkt, is in werkelijkheid onderdeel van een portfolio van beslissingen.
En dit is waar het probleem begint.
Of het nu gaat om infrastructuur, energie, defensie, digitalisering of sociaal:
Overheidsbesluiten werken niet onafhankelijk, maar systematisch.
In werkelijkheid beslist de overheid niet over projecten,
maar over combinaties van actiemogelijkheden.
Wat besloten is, is zichtbaar.
Wat niet mogelijk is, blijft onzichtbaar.
Elke maatregel creëert:
Deze effecten verschijnen niet in een begroting -
ze bestaan al voordat de beslissing is genomen.
Tegenwoordig worden overheidskosten ex post gemeten:
De doorslaggevende kosten ontstaan echter vooraf:
in de ruimte van mogelijkheden die nooit zijn onderzocht.
Deze ruimte is de onzichtbare besluitvormingsruimte.
Ministeries weten wat een maatregel kost.
Maar ze weten niet wat het in vergelijking kost.
Dit komt omdat opportuniteitskosten niet ontstaan in de begroting -
ze ontstaan in de besluitvormingsruimte.
Zolang deze ruimte onzichtbaar blijft, blijven beslissingen onvermijdelijk onvolledig.
De complexiteit van politieke controle is exponentieel gegroeid:
Niemand - geen enkel comité - kan deze ruimte volledig overzien.
Wat ontbreekt is een niet-politiek oordeel.
Wat ontbreekt is transparantie over alle opties voor actie.